top of page

Consonant - Dissonant

Waarom klinkt iets 'in harmonie' of 'wringt' het net? Waarom ligt het ene akkoord aangenaam in het oor en doet het andere 'pijn'? En wat dan met spanning versus ontspanning in muziek?

Doorheen de muziekgeschiedenis is het begrip van wat 'spanning' opwekt ontzettend verruimd en vooral erg geïndividualiseerd. Noem het gerust de 'emancipatie' van dissonanten. Echter, aan de basis van dit debat ligt het wetenschappelijk meetbare verschil tussen consonantie versus dissonantie - met dank aan de boventoonreeks van Pythagoras...

Verschillen

Consonantie

Dissonantie

Consonante vs. dissonante intervallen

* Gelijkluidend, samenklinkend.

* De klank klinkt 'stabiel'
Doordat de frequenties van de samengestelde tonen bij consonanten zich als eenvoudige gehele getallen verhouden, treedt tussen hun harmonieken weinig interferentie op, wat door ons gehoor als aangenaam, rustig of zuiver wordt ervaren. Zuiver=rein.

'Slecht' samenklinkend.
* De klank klinkt 'onstabiel'
Een dissonant wordt in een compositie meestal gevolgd door een consonant. Dit geeft de luisteraar een gevoel van spanning en oplossing in de harmonie.

​* Octaaf (1:2) en prime (1.1) gelden als volmaakt consonant.
 

 

 


Reine kwint (2:3) en reine kwart (3:4) worden als ook als volmaakt consonant ervaren, maar zijn reeds van een heel andere orde dan het octaaf of de prime...
 

 


Grote en kleine tertsen (4:5 en 5:6) en grote en kleine sexten (3:5 en 5:8) worden als onvolkomen consonant beschouwd.
 

 

 


Grote en kleine secundes (8:9 of 9:10, en 15:16) zijn dissonant. Ook het omgekeerde hiervan, grote en kleine septiemen (8:15, en 9:16 of 5:9) zijn dissonant.
 

 


Echter, ook primes, octaven, kwinten en kwarten kunnen dissonant gemaakt worden door er wijzigingstekens aan toe te voegen. Deze overmatige en verminderde intervallen zijn m.a.w. dissonant.

image.png
image.png
image.png
image.png
image.png

Boventoonreeks

Met dank aan Pythagoras...

Elk object of instrument (dus ook bv. de stem) heeft een boventonenreeks: als je bijvoorbeeld een lage do zingt, klinken er quasi onhoorbaar heel wat andere hogere tonen mee. Deze boventonenreeks heeft bij de meeste objecten (behalve bij bijvoorbeeld een kerkklok, daar is het nog veel complexer) exact dezelfde opbouw qua intervallen:

image.png

Het zijn deze natuurlijke ‘harmonieken’ die er voor zorgen dat een instrument, maar ook de stem van een persoon zijn/haar klankkleur of timbre heeft. Zing als test eens een noot en verander van klinker: de kleur van de klank verandert naarmate andere tonen ‘onmerkbaar’ luider door gaan klinken. Een ‘a’ klinkt anders dan een ‘o’ door deze boventonen.

Herken je trouwens de eerste intervallen? Dat zijn niet toevallig de volmaakte consonanten! De natuur heeft dus voor ons beslist wat wij ervaren als 'stabiel': de extra noten die het dichtst bij haar fundament klinken.

 

In de boventonenreeks merken we dus niet toevallig dat de meeste consonante intervallen onderaan beginnen:
* eerst hoor je de prime (=enkel de do),
* vervolgens het octaaf (=van do tot een hogere do),
* dan de kwint (=van do tot sol), dan de kwart (van sol tot do).

 

Deze intervallen klinken het beste samen en veroorzaken de minste ‘trillingen’ omdat zij zich als eenvoudige gehele getallen tot elkaar verhouden. Deze intervallen zijn rustgevend, consonant, zonder spanning.

 

Hoe hoger we in de boventonenreeks gaan kijken, hoe kleiner de intervallen worden: we komen eerst een grote terts tegen (van do tot mi), dan een kleine terts (van mi tot sol) etc. Vanaf hier zijn de intervallen niet meer zuiver of rein, want de verhoudingen tussen de twee noten zijn complexer en resulteren in meer trillingen. Zij zijn dus in toenemende mate dissonanter, zij bevatten meer spanning dan de consonante, reine intervallen. Deze intervallen zijn niet meer stabiel: zij zijn niet rein en fluctueren zelfs tussen kleine en grote intervallen.

Boventonen en Muziekgeschiedenis

En ten slotte een waanzinnig interessante video van legendarisch dirigent-componist-pianist-leerkracht Leonard Bernstein (zie ook de film 'Maestro' over Bernstein)

In 5 minuten krijg je een inkijk in de evolutie van de Westerse muziekgeschiedenis aan de hand van... de boventoonreeks.

bottom of page